Szare Szeregi to kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej (1939-1945). Szare Szeregi zostały powołane 27 września 1939 r. w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej, a rozwiązane 17 stycznia 1945 r. Organizacja harcerzy opierała się na strukturze przedwojennego ZHP, posługiwano się kryptonimami: chorągwie – ule, hufce – roje, drużyny – rodziny, zastępy – pszczoły. Na czele organizacji harcerzy stał Naczelnik z Główną Kwaterą – Pasieką.

Członków organizacji obowiązywało przedwojenne Prawo i Przyrzeczenie Harcerskie. Przyrzeczenie uzupełniono dodatkową rotą konspiracyjną: „Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę w Szarych Szeregach, tajemnic organizacyjnych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia”.

Podstawową zasadą programu było wychowanie przez walkę. Program został sprecyzowany w koncepcji Dziś – jutro – pojutrze, z której wyrósł etos Szarych Szeregów. „Dziś” oznaczało okres konspiracji i przygotowanie do powstania, „Jutro” – otwartą walkę zbrojną z okupantem, powstanie, „Pojutrze” – pracę w wolnej Polsce.

Przez cały okres swej działalności Szare Szeregi współpracowały z Delegaturą Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj oraz Komendą Główną Armii Krajowej.

Spadkobiercą tradycji Szarych Szeregów jest Stowarzyszenie „Szarych Szeregów” skupiające byłych harcerzy-żołnierzy konspiracyjnego harcerstwa. W uznaniu „wybitnych czynów męstwa i odwagi okazanych w czasie działań bojowych Armii Krajowej w okresie walk 1939-45” (jak głosi Zarządzenie Prezydenta RP na Uchodźstwie z 19 marca 1989 r.) nadano Szarym Szeregom Order Wojenny Virtuti Militari, który zdobi sztandar „Szarych Szeregów”.

Kiedy w 1938 r. Hitlerowcy zajęli Sudety Czeskie nikt nie stanął w ich obronie, lecz gdy zażądali od Polski ziem, których niepodległością cieszyliśmy się od niedawna – nie mogliśmy stać bezczynnie. Polska wykazała się niezmierną odwagą. Męstwo cechowało harcerzy broniących wieży spadochronowej w Katowicach i obrońców Poczty Gdańskiej oraz innych bohaterów z Szarych Szeregów, którzy na każdym kroku działali dla Polski, walczyli o wolność i pokój, a nade wszystko o kraj, który ukochali.



I. POSTANOWIENIA WSTĘPNE

1.   Odznaka Krajoznawcza PTTK „Szlakami Szarych Szeregów” (zwana dalej Odznaką) została ustanowiona – w ramach ogólnopolskiej akcji imprez „PTTK w 70 rocznicę września 1939” – z okazji przypadającej w 2009 r. 70. rocznicy powstania konspiracyjnej Organizacji Harcerzy Związku Harcerstwa Polskiego (1939-1945) i jest nadawana przez Oddział Wolski PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie.

2.   Celem Odznaki jest popularyzacja miejsc i osób związanych z Szarymi Szeregami (1939-1945) oraz wiedzy o związanych z nimi faktach historycznych.

3.   Ustanawia się cztery stopnie Odznaki, które można uzyskać jedynie w podanej kolejności:

·    Popularna,

·    Brązowa,

·    Srebrna,

·    Złota.

4.   Wygląd, wymiary oraz materiał, z jakiego jest wykonana Odznaka określa Oddział Wolski PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie.

5.   Ogniwa organizacyjne PTTK, działacze i członkowie PTTK powinni czuwać nad rzetelnością zdobywania Odznaki i jej odpowiednią rangą.

II. WARUNKI ZDOBYWANIA ODZNAKI

1.   Odznakę może zdobyć każdy kto ukończył 7 lat i spełni warunki określone niniejszym Regulaminem, również nie będąc członkiem PTTK.

2.   Osoby niepełnoletnie mogą zdobywać Odznakę tylko pod opieką osób dorosłych.

3.   Czas zdobywania poszczególnych stopni Odznaki nie jest ograniczony.

4.   Wyższe stopnie Odznaki można zdobywać bezpośrednio po spełnieniu wymagań na stopień niższy odznaki.

5.   Obiekty zwiedzone ponad normę, ustaloną dla danego stopnia Odznaki, będą zaliczane na poczet odznaki wyższego stopnia.

6.   Dopuszcza się zaliczenie na poczet Odznaki udokumentowanych miejscowości i obiektów zwiedzonych przez turystę przed ustanowieniem Odznaki i wejściem w życie Regulaminu, w ilości do 50% na każdy stopień odznaki.

7.   Dokumentacja, o której mowa w pkt. 6. powinna być sporządzona zgodnie z zasadami zawartymi w rozdz. IV. Honorowane będą wszystkie potwierdzenia uzyskane przez turystę w toku zdobywania innych odznak, np. w formie kserokopii odpowiednich stron w książeczkach-kronikach tych odznak.

III. WARUNKI SZCZEGÓŁOWE

1.   Odznakę zdobywa się odwiedzając określone miejsca związane z historią i działalnością Szarych Szeregów, uczestnicząc w indywidualnych i rodzinnych wędrówkach oraz imprezach turystyczno-krajoznawczych.

2.   Punkty na Odznakę można zdobywać w czasie wycieczek pieszych, kolarskich, motorowych oraz autokarowych.

3.   Podstawą przyznania Odznaki jest zwiedzenie ustalonej dla danego stopnia Odznaki ilości miejscowości związanych z Szarymi Szeregami oraz zdobycie wymaganej ilości punktów za poznanie obiektów podczas zwiedzania wybranych miejscowości. Kolejność i dobór zwiedzanych miejscowości i obiektów jest dowolna.

Stopień Odznaki

Wymagane

Miejscowości

Obiekty

Punkty

Popularny

3

15

50

Brązowy

5

25

100

Srebrny

8

40

150

Złoty

10

50

200

4.   Zasady punktacji:

·    udział w imprezach nawiązujących do tradycji konspiracyjnego harcerstwa oraz imprezach upamiętniających harcerzy Szarych Szeregów i ich działalność – 25 pkt.,

·    miejscowości związane z działalnością Szarych Szeregów – miejsca akcji bojowych i zamachów oraz siedziby jednostek organizacyjnych w sposób szczególny utrwalone na kartach historii: Główna Kwatera (Pasieka) – Warszawa, chorągwie (ule), hufce (roje) – 15 pkt.,

·    miejscowości i obiekty związane z przewodniczącymi, naczelnikami, szefami Głównej Kwatery i wybitnymi instruktorami Szarych Szeregów – 10 pkt.,

·    pomniki poświęcone harcerzom Szarych Szeregów – 5 pkt.

·    obiekty związane z tradycją Szarych Szeregów (budynki, groby harcerzy, itp. upamiętnione tablicą, lub udokumentowane w inny sposób) – 3 pkt.,

·    obiekty im. Szarych Szeregów (szkoły, instytucje, itp.) oraz tablice i obeliski upamiętniające konspiracyjne harcerstwo poza tymi obiektami – 2 pkt.,

·    ulice, skwery, parki itp. poświęcone harcerzom Szarych Szeregów – 1 pkt.

5.   Miejscowości, obiekty i trasy zaliczone na jeden stopień Odznaki nie będą zaliczane na wyższe stopnie Odznaki.

6.   Punkty uzyskane podczas zdobywania Odznaki mogą być jednocześnie zaliczone na inne odznaki krajoznawcze i odznaki turystyki kwalifikowanej pod warunkiem spełnienia wymagań zawartych w regulaminach tych odznak.

IV. ZASADY POTWIERDZANIA ZADAŃ

1.   Podstawą do ubiegania się o przyznanie Odznaki jest książeczka-kronika, wykonana samodzielnie przez zdobywającego odznakę w dowolnej formie.

2.   Dopuszcza się elektroniczną wersję książeczki-kroniki zapisaną na płycie CD-R lub DVD-R.

3.   W książeczce-kronice należy sporządzić wykaz odbytych wypraw, który powinien zawierać datę wycieczki, nazwę zwiedzanego obiektu, potwierdzenia w formie odcisku pieczęci ze zwiedzanych obiektów lub biletu wstępu.

4.   Z zapisów w książeczce-kronice musi jednoznacznie wynikać, że ubiegający się o Odznakę osobiście oglądał i poznał obiekty wymagane regulaminowo.

V. WERYFIKACJA I PRZYZNANIE ODZNAKI

1.   W celu weryfikacji i przyznania Odznaki, książeczkę-kronikę należy złożyć w biurze Oddziału Wolskiego PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie, ul. Batalionu Parasol 3a, 01-120 Warszawa, lub przesłać na adres korespondencyjny (do prezesa) – Roman Henryk Orlicz, ul. Monte Cassino 3 m. 19, 01-121 Warszawa – załączając kopertę zwrotną ze znaczkiem na list polecony, jak przy nadaniu.

2.   Zweryfikowana książeczka-kronika jest zarazem legitymacją posiadanej Odznaki i uprawnia do jej nabycia i noszenia.

3.   Odznaka przyznawana w trybie regulaminowym jest odpłatna.

4.   Odznakę można nabyć w wyżej wskazanym miejscu osobiście, lub drogą pocztową. Opłaty pokrywa zamawiający.

5.   Ewidencję zweryfikowanych i przyznanych odznak prowadzi Komisja Weryfikacyjna OK PTTK „Szlakami Szarych Szeregów”.

6.   Zarząd Oddziału Wolskiego PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie może w drodze uchwały przyznać osobom szczególnie zasłużonym dla turystyki i krajoznawstwa Odznakę w dowolnym stopniu honorowo z pominięciem przepisów dotyczących trybu jej zdobywania.

7.   Odznakę przyznaną honorowo wręcza się wraz z pamiątkowym dyplomem bezpłatnie.an>

VI. POSTANOWIENIA KOŃCOWE

1.   Zdobywanie Odznaki odbywa się na własny koszt i ryzyko. Oddział Wolski PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie nie ponosi żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek szkody, których można doznać w trakcie zdobywania Odznaki, jak również za szkody wyrządzone przez zdobywającego odznakę osobom trzecim.

2.   Interpretacja niniejszego regulaminu należy wyłącznie do Komisji Weryfikacyjnej OK PTTK „Szlakami Szarych Szeregów” powołanej przez Zarząd Oddziału Wolskiego PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie.

3.   Decyzje Komisji Weryfikacyjnej OK PTTK „Szlakami Szarych Szeregów” wydane w zakresie jej działania są ostateczne.

4.   Regulamin został uchwalony przez Zarząd Oddziału Wolskiego PTTK im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie w dniu 28 września 2009 r. i wchodzi w życie z dniem uchwalenia.

Regulamin opracował: Roman Henryk Orlicz – Instruktor Krajoznawstwa Polski.

Wszelkich informacji o Odznace udziela autor, tel. (+48-0) 501-094-576, e-mail: romi@o2.pl

Ważniejsze akcje Szarych Szeregów:

  1. „Wieniec I i II” – wysadzanie pociągów.

  2. „Meksyk II” – 26 marca 1943 r. – Akcja pod Arsenałem w Warszawie – odbicie 25 więźniów z niemieckiego konwoju policyjnego, w tym Jana Bytnara „Rudego”, który zmarł po trzech dniach od ran, jakie hitlerowcy zadali mu podczas przesłuchań. Po akcji zmarli również: „Alek” – Aleksy Dawidowski i „Buzdygan” – Tadeusz Krzyżewicz. Dowódcą akcji był Stanisław Broniewski „Orsza”, a jego zastępcą Tadeusz Zawadzki „Zośka”.

  3. „Meksyk III” – odbicie Floriana Marciniaka (akcja odwołana).

  4. „Celestynów” – 20 maja 1943 r. odbicie transportu więźniów do Oświęcimia.

  5. Akcja Kutschera – 1 lutego 1944 r. – zamach (udany) na komendanta warszawskiej policji i SS Franza Kutscherę. Niemcy przestali rozstrzeliwać na ulicach miasta polskich patriotów.

  6. Akcja Koppe – nieudany zamach w Krakowie na szefa policji niemieckiej w Generalnym Gubernatorstwie.

  7. „Taśma” – Sieczychy – 20 sierpnia 1943 r. – likwidacja strażnic granicznych. Podczas tej akcji zginął Tadeusz Zawadzki „Zośka”.

  8. „N” – akcja propagandowa wśród Niemców osłabiająca ich ducha walki.

  9. „M” – akcja Młodzież.

Przewodniczący Szarych Szeregów:

  1. ks. dr hm RP Jan Paweł Mauersberger (1877-1942)

  2. dr Tadeusz Kupczyński ps. „Tadeusz Wójcicki” (1885-1967)

Naczelnicy Szarych Szeregów:

  1. hm. Florian Marciniak ps. „Nowak”(1915-44); popiersie na pl. Szarych Szeregów w Kościanie

  2. hm. ppor. Stanisław Broniewski ps. „Stefan Orsza” (1915-2000)

  3. hm. Leon Marszałek ps. „Adam” (1912-1996)

Szefowie Głównej Kwatery (Pasieki):

  1. hm. kpt. Eugeniusz Stasiecki ps. „Piotr Pomian” (1913-44)

  2. hm. por. Edward Zürn ps. „Gniewosz”, „Jacek” (1917-44)

  3. hm. Kazimierz Grenda ps. „Granica”, „Gruda” (1906-59)

Wybitni instruktorzy i żołnierze Szarych Szeregów (alfabetycznie):

  1. phm. Krzysztof Kamil Baczyński ps. „Jan Bugaj”, „Krzyś” (1921-44)

  2. hm. kpt. Ryszard Mieczysław Białous ps. „Jerzy” (1914-92)

  3. hm. ppor. Jan Bytnar ps. „Rudy” (1921-43)

  4. hm. por. Władysław Miłosław Cieplak ps. „Giewont” (1917-44)

  5. hm. ppor. Jerzy Bonawentura Dargiel ps. „Henryk” (1917-73)

  6. phm. ppor. Maciej Aleksy Dawidowski ps. „Alek” (1920-43)

  7. hm. Juliusz Dąbrowski (1909-1940)

  8. hm. Lechosław Domański ps. „Zeus” (1913-1941)

  9. hm. ppor. Przemysław Mieczysław Górecki ps. „Kuropatwa” (1921-97)

  10. hm. por. Jerzy Jagiełło ps. „Florian” (1923-44)

  11. ppłk Stanisław Jastrzębski, ps. „Kopeć” (1920-2000)

  12. phm. Tomasz Jaźwiński, ps. „Julek” (1925-43) – autor hymnu Szarych Szeregów i in. pieśni

  13. prof. hm. Aleksander Kamiński ps. „Kamyk” (1903-78); pomnik w Parku Staromiejskim w Łodzi

  14. hm. kpt. Eugeniusz Konopacki ps. „Trzaska”, „Gustaw” (1906-54)

  15. hm. Jan Kopałka ps. „Antek z Woli” (1914-99)

  16. hm. ppor. Stanisław Leopold ps. „Rafał”, „Leon” (1918-44)

  17. hm. por. Władysław Ludwig, ps. „Kamil” (1902-44)

  18. phm. por. Andrzej Łukoski ps. „Blondyn” (1923-44)

  19. hm. ppor. Tadeusz Maślonkowski ps. „Sosna” (1924-44)

  20. hm. kpt. Wacław Micuta ps. „Wacek” (1915-2008)

  21. hm. por. Stefan Mirowski ps. „Bolek”, „Radlewicz” (1920-96)

  22. hm. Antoni Olbromski ps. „Prawdzic”, „Dr Krauze” (1896-1958)

  23. phm. por. Jan Rodowicz ps. „Anoda” (1923-49)

  24. hm. kpt. Andrzej Romocki ps. „Morro” (1923-44)

  25. hm. por. Jan Rossman ps. „Wacek”, „Kuna” (1916-2003)

  26. phm. por. Andrzej Samsonowicz ps. „Xiąże” (1922-44)

  27. hm. por. Stanisław Srzednicki, ps. „Stach” (1916-44)

  28. ks. dr hm. mjr Józef Warszawski ps. „Ojciec Paweł” (1903-97) – kapelan Zgrupowania „Radosław”, Baonu „Zośka” i „Parasol” oraz AK

  29. phm. ppor. Jan Wuttke ps. „Czarny Jaś” (1921-44)

  30. ppor. Jerzy Zapadko ps. „Mirski” (1924-98)

  31. hm. ppor. Ryszard Zarzycki ps. „Artur Łempicki”, „Scott” (1919-44)

  32. hm. ppor. Tadeusz Zawdzki ps. „Zośka” (1921-43); obelisk w Sieczychach

  33. hm. por. Jerzy Eugeniusz Zborowski ps. „Jeremi” (1922-44)

  34. ks. hm. ppłk Jan Zieja ps. „Wojciech”, „Rybak” (1897-1991) – kapelan Szarych Szeregów i AK


Pobierz Regulamin Odznaki MS Word lub PDF


Oddział Wolski PTTK w Warszawie
im. gen. Józefa Sowińskiego
ul. Batalionu Parasol 3a
01-120 Warszawa
tel. (0-22) 252-11-64
e-mail: pttk-owolski@o2.pl

Adres korespondencyjny (do prezesa)
Roman Henryk Orlicz
ul. Monte Cassino 3 m. 19
01-121 Warszawa
tel. (0-22) 837-60-11
mobile: (+48-0) 501 094 576
e-mail: romi@o2.pl


TYMCZASOWY BRAK WZORU ODZNAKI